Hypnose: differenze tra le versioni

Versione attuale delle 19:41, 1 apr 2026

Hypnose Hypnose lea dutnjemis, gushte olbmáš lea jåvkkolaš stáhtis, mas son gávdná ovdal ektui ja lea herven su ovdal ektui mielas ja vaimos. Dán stáhtis lea vejolaš váldit ovdal ektui dutnjejupmái, mii sáhttá leat buorre deavdánbargguide, medicijnalaš buorideami, dahje historjjálaš dutnjejumi, dego regresjovne hypnose.

Definiserem

Hypnose lea jåvkkolaš ja koncentrerejupmi stáhta, mas persovdna lea herven su ovdamearkka dihte dutnjejumi ja sáhttá váldit ovdii dutnjejumi, mii lea hypnosihtat dahje iežas gaskkas. Dát stáhta hupmat trance. Dutnjejupmi ii leat niegadeapmi, muhto olmmoš lea vielggahallan ja oidno dutnjejumi. Hypnose sáhttá leat autogeenalaš (iežat dahkamin), heterogeenalaš (eará olmmoš dahkamin), dahje deavdánbarggus leamaš.

Historjjá

Máilmmi historjjá

Hypnose historjjá lea guhkes. Boares kultuvrrat, dego Egypta, Greika ja India, ledje šamánahtat ja noaidit geat geavahit jåvkkolaš rituálaid buorideami várás. 18. centurii álggus Franz Mesmer, nuortariikkalaš doavttir, álggahii mesmerisma, mii lei vuođđu hypnosa dutkamiidda. 19. centurii James Braid, skotlándalaš kirurgi, nammadit dán fenomenna "hypnose" ja álggahii dutkama hypnosa moderne dáfus.

Lokaala historjjá Sámis ja Davviriikkain

Sámi kultuvrras leat leamašan guovtti geardde dušše noaiddit ja šamánahtat, geat geavahit jåvkkolaš teavstagaid, dego joiken ja drumbbuid, giektaga ráhkadit ja buoridit. Dát lea hypnosa lágán fenomen, muhto namuhuvvon eará sániin. Davviriikkalaš doavttirat 19. ja 20. centurii, dego ruoŧŧelaš doavttir Otto Wetterstrand, ledje hypnosa ovddideaddjit medicijnas. Norggas, hypnose lei geavahuvvon psykiatrijas ja kirurgijas 1900-logu álgus, muhto maŋŋil dat ii lean nu dovddus.

Sorte

Hypnose sáhttá juhkat máŋga sortii:

Klinihkalaš hypnose: Geavahuvvon doavttirin dahje terapehtain buorideami várás, dego bissovašvuođa, áicami, dahje báhkka váldit.
Deavdán hypnose: Geavahuvvon teatralaš čilgejumiide, gushte publihkka oidná dutnjejumi.
Kognitiiva-affektiva hypnose (KAT): Dát lea norskalaš hypnose-metodda, mii ovttastahttá kognitiiva terapija ja hypnose.
Erickson hypnose: Milton H. Erickson, amerihkálaš psykiáter, álggahii dán metodda, mas geavahuvvo metaphorat ja jearahalit.
Autogeenalaš hypnose: Iežat hypnosa ráhkadeapmi, dego relaxeren ja jåvkkolaš teavstaga geavahit.
Regresjovne hypnose: Dutnjejupmi ovdalaš ealáhusaid, mii sáhttá leat buorre historjjálaš dutnjejumi dahje terapija várás.

Dutkamuš

Dutkamuš hypnosa birra lea ovdanbukton. Neurodutkamuš čájeha, ahte hypnosa áigge aktiveret jietnačalbmi ja atten olbmo kontrolla ja duođaštemi. Dutkamat čujuhit, ahte hypnose sáhttá veahkehit bissovašvuođa, áicami, ja báhkka váldit. Ruoŧŧelaš ja norskalaš dutkit, dego Lars-Erik Unestål (Ruoŧŧa) ja Arne Hofstad (Norgga), leat dahkon dutkama hypnosa birra davviriikkalaš konteavsttas.

Geavaheapmi

Hypnosa geavahit máŋga hámiin:

Medicijnalaš geavaheapmi: Buorideapmi áicami, bissovašvuođa, báhkka váldit, kronihkka bákčasiid, ja kirurgijas analgeasiijan.
Psykologalaš terapija: Veahkeheapmi trauma, árvideami, dahje fobiijaid.
Iežaskoavdán ja suorggidahttin: Relaxeren, suorggidahttin, ja herven ovdamearkka dihte sporta dahje artistta várás.
Deavdán ja teatralaš geavaheapmi: Čilgejumiide ja publihkka dutnjejumiide.
Historjjálaš dutnjejupmi: Regresjovne hypnose geavahuvvo ovdalaš ealáhusaid dutkamiin.

Láhka stáhta Norggas ja Ruoŧas

Norgga

Norggas, hypnose lea láhka dás geavahuvvon medicijnas ja psykologalaš terapijas. Doavttirat ja psykologat, geat geavahit hypnosa, fertejit leat registrerejuvvon ja leat etihkalaš rávvagat. Deavdán hypnose lea lávlegal, muhto ferte leat čilgejupmi ja ii sáhte leat vašálaš. Norsk Psykologforening ja Helsedirektoratet dahket rávvagat hypnosa geavaheapmái.

Ruoŧa

Ruoŧas, hypnose lea lávlegal ja geavahuvvon medicijnas. Socialstyrelsen dahke rávvagat ja doavttirat fertejit leat specialisererejuvvon hypnosa várás. Deavdán hypnose lea lávlegal, muhto ferte leat čilgejupmi publihkkas. Svensk Förening för Klinisk Hypnos (SFKH) lea orgána, mii ovddida dutkama ja buorideami hypnosain.

Kultuvrralaš árvvut

Sámi kultuvrras, jåvkkolaš stáhtat leat leamašan oassin noaidevuođas ja duodjis. Dát lea namuhuvvon eará sániin, muhto lea dovddus. Davviriikkalaš olbmuin, hypnose sáhttá leat gaskaoapmi dahje epileavttalaš, danin go dat ii leat nu dovddus. Muhto maŋŋilit, doavttirat ja terapehtat geavahit hypnosa, ja olbmát leat áiggut dan birra. Media ja populárakultuvrra čilgejumiin, dego TV-prográmmain, sáhttá leat vaikkuheapmi árvvuid birra.

Dovdomeaddjit praktiseret Norggas ja Ruoŧas

Máŋga davviriikkalaš olbmát leat ovddidan hypnosa:

Arne Hofstad: Norskalaš doavttir ja hypnosa terapeuta, geat lea dahkon dutkama ja čála hypnosa birra.
Lars-Erie Unestål: Ruoŧŧelaš psykologa ja hypnosa dutki, geat lea ovddidan Kognitiiva-affektiva hypnose (KAT).
Karin Pettersson: Ruoŧŧelaš klinihkalaš psykologa, geat geavaha hypnosa trauma terapijas.
Per Kristian Hilden: Norskalaš doavttir ja kirurgija, geat geavaha hypnosa analgeasiijana kirurgijas.
Svensk Förening för Klinisk Hypnos (SFKH): Orgána Ruoŧas, mii oahpaha ja sertifisere hypnosa praktiserijiid.

Geahča maid

@@ Riga 1: / Riga 1: @@
-'''Hypnosis''' (faan ualgreks ὕπνος ''hýpnos'', „slaap“) as en stant faan fokused atenksjoon, hööch suggestibiliiteet an fergrateret fantasii, diar uun a psüchologii an medesiin üs terapeutisk werksteed brükt woort. Uun Sjiisklun an uk uun a Nuurdfresk regiunen woort hypnosis üs en seriöös metood faan komplementäärmedesiin an psüchotherapii seed.
+'''Hypnose'''
+'''Hypnose''' lea dutnjemis, gushte olbmáš lea jåvkkolaš stáhtis, mas son gávdná ovdal ektui ja lea herven su ovdal ektui mielas ja vaimos. Dán stáhtis lea vejolaš váldit ovdal ektui dutnjejupmái, mii sáhttá leat buorre deavdánbargguide, medicijnalaš buorideami, dahje historjjálaš dutnjejumi, dego [[regresjovne hypnose|regresjovne hypnose]].
-== Definitsioon ==
+== Definiserem ==
-Hypnosis as '''en natüürelk stant faan atenksjoon''' an ei en slaap of bewustloshaid. Di hypnotiisk stant woort uk üs trance betiakent, huar di persöönelk fokus so stark üüb en ään saak of ütjsaag (suggestioon) riichtet as, dat öler atenksjoons- of wahrnemangsprosessen temelk turagluun. Uun a Nuurdfresk spriakwiis küd am diarför uk „düüwentrünj“ of „deep atenksjoon“ sai. A wichtagst eegenskap as a suggestibiliiteet, det mentool iinrachtang tu feranrangin, wat uun di stant mögelk woort. En profesionel hypnotiseur, diar uun Sjiisklun üüb en medesiinisk of psücholoogisk grünjlaag werket, leeder di klant (of prooband) uun di stant an brükt suggestioonen, am feranrangin tu stümulen.
+Hypnose lea '''jåvkkolaš ja koncentrerejupmi stáhta''', mas persovdna lea herven su ovdamearkka dihte dutnjejumi ja sáhttá váldit ovdii dutnjejumi, mii lea hypnosihtat dahje iežas gaskkas. Dát stáhta hupmat '''trance'''. Dutnjejupmi ii leat niegadeapmi, muhto olmmoš lea vielggahallan ja oidno dutnjejumi. Hypnose sáhttá leat '''autogeenalaš''' (iežat dahkamin), '''heterogeenalaš''' (eará olmmoš dahkamin), dahje '''deavdánbarggus''' leamaš.
-== Histoorie ==
+== Historjjá ==
-=== Globool histoorie ===
+=== Máilmmi historjjá ===
-A iarst spöören faan hypnotisk praktiiken san uun a kultuuren faan a ualgreken an a egüpten tu finjen, huar slaaptempeln (Asklepieia) för heelkünjen brükt wurd. A modern hypnosis begand mä Franz Anton Mesmer (1734–1815) uun't 18. juarhunert, diar mä sin „tiarisk magnetismus“ (Mesmerismus) werket. James Braid (1795–1860), en skots dokter, neemd at iarst „hypnotism“ an skreew di neuropsücholoogisk grünjlaag. Sigmund Freud brükt hypnosis iarst, eer hi a psykoanaalüüs ütjwerket. Uun't 20. juarhunert wiar Milton H. Erickson (1901–1980) beslüsag, diar a nei, indirekt an persöönelk maaget hypnoterapii ütjwerket, wat daalang a standard uun a terapii as.
+Hypnose historjjá lea guhkes. Boares kultuvrrat, dego Egypta, Greika ja India, ledje '''šamánahtat''' ja noaidit geat geavahit jåvkkolaš rituálaid buorideami várás. 18. centurii álggus Franz Mesmer, nuortariikkalaš doavttir, álggahii '''mesmerisma''', mii lei vuođđu hypnosa dutkamiidda. 19. centurii James Braid, skotlándalaš kirurgi, nammadit dán fenomenna "hypnose" ja álggahii '''dutkama hypnosa''' moderne dáfus.
-=== Lokool histoorie uun Sjiisklun an Nuurdfresklun ===
+=== Lokaala historjjá Sámis ja Davviriikkain ===
-Uun Sjiisklun wiar hypnosis lung tidj üüs kwakdokterei uunsen. Efter a Naist Wäältkrich wurd at faan doktern üüs Johannes Heinrich Schultz (üübwenangsterapii) an psücholoogen weder ütjwerket. Uun a 1970er juaren wurd hypnosis uun Sjiisklun üüs terapeutisk metood amfangend anerkäänd. Uun a Nuurdfresk regiunen wiar at brük faan suggestiif metooden uun a folkmedesiin bekäänd, t.b. bi't „Wäärkheelen“ of bi ruarhaidstechniken faan a Seelter fresken. Daalang jaft at uun Schleswig-Holstian föl kursen an fertreedangen faan a '''[[Deutsche Gesellschaft für Hypnose und Hypnotherapie e.V. (DGH)]]''', diar uk uun Flensborag, Hüsem an Haliiglun aktiv as. Uun a regiun werket uk a '''Milton Erickson Gesellschaft für klinische Hypnose (M.E.G.)''' mä fertreedangen uun Nuurdsjiisklun.
+Sámi kultuvrras leat leamašan guovtti geardde dušše '''noaiddit''' ja '''šamánahtat''', geat geavahit jåvkkolaš teavstagaid, dego joiken ja drumbbuid, giektaga ráhkadit ja buoridit. Dát lea hypnosa lágán fenomen, muhto namuhuvvon eará sániin. Davviriikkalaš doavttirat 19. ja 20. centurii, dego ruoŧŧelaš doavttir Otto Wetterstrand, ledje hypnosa ovddideaddjit medicijnas. Norggas, hypnose lei geavahuvvon psykiatrijas ja kirurgijas 1900-logu álgus, muhto maŋŋil dat ii lean nu dovddus.
-== Tiaken ==
+== Sorte ==
-Hypnosis woort uun ferskeelen konteksten brükt. A wichtagsten tiaken san:
+Hypnose sáhttá juhkat máŋga sortii:
-* '''Klinisk Hypnoterapii:''' Brükt faan psüchotherapeuten an doktern tu't behanneln faan angster, depresioonen, smerten, sloopstörungen an verslaawangen. Uk bi't '''[[Regressioonshypnose]]''' woort di klant tu ualaagen tidjpunten feerd, am traumas of konflikten tu bewerkin.
+* '''Klinihkalaš hypnose''': Geavahuvvon doavttirin dahje terapehtain buorideami várás, dego bissovašvuođa, áicami, dahje báhkka váldit.
-* '''Medisiinisk Hypnosis:''' Uun a suurgerii (hypnosid) of bi kankerpatienten tu't reduktsioon faan siidweer an angst.
+* '''Deavdán hypnose''': Geavahuvvon teatralaš čilgejumiide, gushte publihkka oidná dutnjejumi.
-* '''Psücholoogisk Hypnoterapii:''' Üüs dial faan en psüchotherapii, t.b. uun a ferheelens- of deepenspsücholoogii.
+* '''Kognitiiva-affektiva hypnose (KAT)''': Dát lea norskalaš hypnose-metodda, mii ovttastahttá kognitiiva terapija ja hypnose.
-* '''Ego-stäärkin-Hypnosis:''' Tu't ferbeedrin faan leistangen, t.b. uun a sport (mentool trainin) of bi't spreekin föör en publikum.
+* '''Erickson hypnose''': Milton H. Erickson, amerihkálaš psykiáter, álggahii dán metodda, mas geavahuvvo metaphorat ja jearahalit.
-* '''Show-Hypnosis:''' Üüs onerhualang uun teooter of bi evenemangen, huar at ei am terapii, man am at effekt gungt. Diar san uun Sjiisklun strik regeln för.
+* '''Autogeenalaš hypnose''': Iežat hypnosa ráhkadeapmi, dego relaxeren ja jåvkkolaš teavstaga geavahit.
+* [[regresjovne hypnose|'''Regresjovne hypnose''']]: Dutnjejupmi ovdalaš ealáhusaid, mii sáhttá leat buorre historjjálaš dutnjejumi dahje terapija várás.
-== Wedenskapelk forsknin ==
+== Dutkamuš ==
-A wedenskapelk forsknin tu hypnosis as uun Sjiisklun stark, fööraal uun a neurowedenskapen. Institutsioonen so üüs dat '''Max-Planck-Institut für Kognitions- und Neurowissenschaften''' uun Leipzig of dat '''Universitätsklinikum Tübingen''' forsk bi fMRI-studien, hü di harn uun trance werket. At wiset, dat uun di hypnotiisk stant a aktiwiiteet faan brainregioonen (t.b. det dorsolateral prefrontal cortex) feranert, wat a kontrool auer atenksjoon an suggestioon ferkläärt. Üüb det grünjlaag as hypnosis üüs terapeutisk metood faan a wichtagst profesionel selskapen, so üüs a '''Deutsche Gesellschaft für Psychosomatische Medizin und Ärztliche Psychotherapie (DGPM)''', anerkäänd. At gongt ei am „magii“, man am en natüürelk, neurobioloogisk begrünjet prosess.
+Dutkamuš hypnosa birra lea ovdanbukton. '''Neurodutkamuš''' čájeha, ahte hypnosa áigge aktiveret jietnačalbmi ja atten olbmo '''kontrolla''' ja '''duođaštemi'''. Dutkamat čujuhit, ahte hypnose sáhttá veahkehit bissovašvuođa, áicami, ja báhkka váldit. Ruoŧŧelaš ja norskalaš dutkit, dego '''Lars-Erik Unestål''' (Ruoŧŧa) ja '''Arne Hofstad''' (Norgga), leat dahkon dutkama hypnosa birra davviriikkalaš konteavsttas.
-== Anwenangen ==
+== Geavaheapmi ==
-Uun Sjiisklun woort hypnosis fööraal uun fölag gebiiten brükt:
+Hypnosa geavahit máŋga hámiin:
-* '''Psüchosoomaatik:''' Behanneln faan kroonisk smerten, tinnitus, irritable bowel syndrome (IBS).
+* '''Medicijnalaš geavaheapmi''': Buorideapmi áicami, bissovašvuođa, báhkka váldit, kronihkka bákčasiid, ja kirurgijas analgeasiijan.
-* '''Psüchiatrii:''' Bi posttraumatisk stressstörung (PTBS), fobiin, depresioonen an verslaawangen (rookin, alkohol).
+* '''Psykologalaš terapija''': Veahkeheapmi trauma, árvideami, dahje fobiijaid.
-* '''Günaakologii:''' Geboortsföörbereiin (hypnobirthing), reduktsioon faan angster för suurgerin.
+* '''Iežaskoavdán''' ja '''suorggidahttin''': Relaxeren, suorggidahttin, ja herven ovdamearkka dihte sporta dahje artistta várás.
-* '''Diaknostik:''' Üüs dial faan psücholoogisk testin.
+* '''Deavdán''' ja '''teatralaš geavaheapmi''': Čilgejumiide ja publihkka dutnjejumiide.
-* '''Breedin:''' Mentool trainin faan atleten, ferbetrin faan koncentratsioon bi skölern of studen.
+* '''Historjjálaš dutnjejupmi''': [[regresjovne hypnose|Regresjovne hypnose]] geavahuvvo ovdalaš ealáhusaid dutkamiin.
-Uun a Nuurdfresk regiunen jaft at daalang föl kursen för stresmaanagment of roowhaidstechniken, diar hypnotisk elementen brük.
-== Lagelk status uun Sjiisklun ==
+== Láhka stáhta Norggas ja Ruoŧas ==
-Hypnosis üüs terapeutisk of medesiinisk behanneln as uun Sjiisklun strik regelt. Bluat lüüd mä en '''stootelk anerkänd ütjbildang''' (t.b. doktern, psücholoogisk psüchotherapeuten, heelpraktikern mä staatk prüüwin) dürfen klinisk hypnoterapii üübo. A ütjbildangen faan a DGH of M.E.G. san üüs kwalifitsiaret anerkäänd. Show-hypnosis as ferbaden för jongen oner 14 juar an mut för jongen oner 18 juar bluat mä skraftelk tuustemin faan a ualer. A '''Berufsverband Deutscher Psychologinnen und Psychologen (BDP)''' an a '''Bundesärztekammer''' haa riichtlinjen för a brük. En grat ferskeel as diarför tesken terapeutisk hypnosis an onerhualangshypnosis tu maagin.
+=== Norgga ===
+Norggas, hypnose lea '''láhka dás''' geavahuvvon medicijnas ja psykologalaš terapijas. Doavttirat ja psykologat, geat geavahit hypnosa, fertejit leat '''registrerejuvvon''' ja leat '''etihkalaš rávvagat'''. '''Deavdán hypnose''' lea lávlegal, muhto ferte leat čilgejupmi ja ii sáhte leat vašálaš. '''Norsk Psykologforening''' ja '''Helsedirektoratet''' dahket rávvagat hypnosa geavaheapmái.
-== Kultureel instelin ==
+=== Ruoŧa ===
-Uun Sjiisklun as hypnosis daalang üüs seriöös, komplementäär metood uunsen, man jaft noch föl foorurdialen. Uun a Nuurdfresk regiunen, huar a mental heelkünst faan a folkmedesiin (t.b. „Beten un Binnen“) noch bekäänd as, woort at brük faan suggestiif metooden ofer üüs natüürelk uunsen. Uun a stääden so üüs Hamborag of Kiel as hypnosis üüs deel faan a modern leewensstil akseptiert. Uun a miat woort at uk faan a gesetskrankenküren üüs „Hilfsmittel“ bi kroonisk siidjukhaiden betolet. Uun a media (t.b. uun sjiisk fernseesendungen) woort hypnosis oober uk noch föl üüs spektakel brükt, wat tu ferwirrin tuup mä a terapeutisk brük feerd.
+Ruoŧas, hypnose lea '''lávlegal''' ja geavahuvvon medicijnas. '''Socialstyrelsen''' dahke rávvagat ja doavttirat fertejit leat '''specialisererejuvvon''' hypnosa várás. '''Deavdán hypnose''' lea lávlegal, muhto ferte leat čilgejupmi publihkkas. '''Svensk Förening för Klinisk Hypnos''' (SFKH) lea orgána, mii ovddida dutkama ja buorideami hypnosain.
-== Bekäänd praktiikern faan Sjiisklun ==
+== Kultuvrralaš árvvut ==
-* '''Prof. Dr. Dirk Revenstorf:''' Psücholoog an hypnosisforsker faan de Universität Tübingen, iar president faan a DGH.
+Sámi kultuvrras, jåvkkolaš stáhtat leat leamašan oassin '''noaidevuođas''' ja '''duodjis'''. Dát lea namuhuvvon eará sániin, muhto lea dovddus. Davviriikkalaš olbmuin, hypnose sáhttá leat '''gaskaoapmi''' dahje '''epileavttalaš''', danin go dat ii leat nu dovddus. Muhto maŋŋilit, doavttirat ja terapehtat geavahit hypnosa, ja olbmát leat '''áiggut''' dan birra. Media ja populárakultuvrra čilgejumiin, dego TV-prográmmain, sáhttá leat vaikkuheapmi árvvuid birra.
-* '''Dr. Wolfgang Lenk:''' Dokter an psychotherapeut uun Hamborag, wichtag fertreeder faan a klinisk hypnosis uun Nuurdsjiisklun.
-* '''Gunther Schmidt:''' Dokter an psychotherapeut, direkter faan dat Milton Erickson Institut Heidelberg.
-* '''Johannes Heinrich Schultz:''' Sjiisk neuroloog an psüchiiater, skreew a „autogen Training“, en faan hypnosis beinflöödet metood.
-* '''Lüüd uun a Nuurdfresk regiun:''' Föl psücholoogisk psüchotherapeuten an heelpraktikern uun Flensborag, oner Eiderstedt an uun a Geest ööw hal hipnosis uun önjt praktiik.
-== Luke uk diar ==
+== Dovdomeaddjit praktiseret Norggas ja Ruoŧas ==
-* [[Psüchotherapii]]
+Máŋga davviriikkalaš olbmát leat ovddidan hypnosa:
-* [[Autogen Training]]
+* '''Arne Hofstad''': Norskalaš doavttir ja hypnosa terapeuta, geat lea dahkon dutkama ja čála hypnosa birra.
-* [[Regressioonshypnose]]
+* '''Lars-Erie Unestål''': Ruoŧŧelaš psykologa ja hypnosa dutki, geat lea ovddidan '''Kognitiiva-affektiva hypnose (KAT)'''.
-* [[Suggestioon]]
+* '''Karin Pettersson''': Ruoŧŧelaš klinihkalaš psykologa, geat geavaha hypnosa trauma terapijas.
-* [[Milton H. Erickson]]
+* '''Per Kristian Hilden''': Norskalaš doavttir ja kirurgija, geat geavaha hypnosa analgeasiijana kirurgijas.
-* [[Deutsche Gesellschaft für Hypnose und Hypnotherapie]]
+* '''Svensk Förening för Klinisk Hypnos (SFKH)''': Orgána Ruoŧas, mii oahpaha ja sertifisere hypnosa praktiserijiid.
-[[Category:Hypnosis]]
+== Geahča maid ==
-[[Category:Psychology]]
+* [[regresjovne hypnose]]
+* [[Noaidevuohta]]
+* [[Psykologalaš terapija]]
+* [[Kognitiiva terapija]]
+* [[Autogeenalaš relaxeren]]
+[[Category:Hypnose]]
+[[Category:Psykologiija]]