Гипноз: differenze tra le versioni

← Differenza precedente Differenza successiva →

Versione delle 02:48, 1 apr 2026

Гипноз (байыркы грек тилинен ὑπνος — «уктоо») — адамдын акыл-эсинин өзгөчө абалы, анда сырткы дүйнөдөн көз карандысыздык жана ички түшүнүктөргө, сунуштарга жогорку жөндөмдүүлүк мүнөздүү. Бул абал табигый жол менен пайда болушу мүмкүн же гипнотизердин жардамы менен жандыктандырылышы ыктымал. Гипноз медицинада, психотерапияда, ошондой эле илимий изилдөөлөрдө колдонулат.

Аныктама

Гипноз — бул транс абалынын бир түрү, мында адамдын диккаты чоңураак концентрияланат жана сунушка жөндөмдүүлүгү күчөйт. Гипноз учурунда субъекттин сын көз карашы төмөндөп, гипнотизердин сөздөрүнө, сунуштарына ачык болот. Бул уйкуга окшош эмес, тескерисинче, гипноздо адам көбүнчө сергек болот жана гипноз аяктагандан кийин болгон окуяларды эстей алат. Гипноздун негизги үч баскычы бар: индукция (транска киргизүү), гипнотикалык тереңдик (транстын өзү) жана чыгаруу (кадимки абалга кайтуу).

Тарыхы

Дүйнөлүк тарыхта гипнозго окшош практикалар байыркы замандан бери белгилүү. Мисир, Греция, Индия жана башка цивилизацияларда уктоо сыяктуу абалдарды дарылоо үчүн колдонушкан. Гипноздун заманбап тарыхы 18-кылымда Франц Месмердин «животный магнетизм» теориясы менен башталган. Кийинчерээк, 19-кылымда Жеймс Брейд аталгыны «гипноз» деп атап, аны илимий изилдөөнүн предмети кылган. Зигмунд Фрейд да баштапкы жылдары гипнозду психоанализде колдонуп, кийинчерээк аны таштап койгон.

Кыргызстандагы тарыхы жагынан, гипноз жана транс сыяктуу абалдар салттуу эмчилик (табыпчылык), баатырдык жомоктордогу эпизоддор жана байкедештердин ырчылык өнөрү менен байланыштуу болгон. Элдик дарылоочулар (бакшы, табып) ырдоо, добуш чыгаруу, ритуалдык аракеттер аркылуу пациентти өзгөчө психологиялык абалга жеткирип, анын ден соолугуна таасир этүүгө аракет кылышкан. Кеңеш доорунда гипноз СССРде расмий түрдө медицинанын бир тармагы катары таанылып, клиникалык жана илимий изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Кыргыз ССРинин медициналык мекемелеринде да гипноздун элементи катары гипнотерапия колдонулган.

Түрлөрү

Гипнозду бир нече негизги түрлөргө бөлүүгө болот:

Классикалык (директивдүү) гипноз: Гипнотизер түздөн-түз, буйрук берүүчү сунуштарды берет. Медицинада кеңири колдонулат.
Эриксондук гипноз: Амеркалык психиатр Милтон Эриксон тарабынан иштелип чыккан. Бул жумшак, ишеним түзүүчү, аңгемелөөчү стильге негизделген. Гипнотизер долбоорду жана метафораларды кеңири колдонот.
Регрессиялык гипноз: Бул ыкма менен адам өткөн окуяларга, балким, балалык чагына же өмүрдөн мурунку абалга кайтарылышы мүмкүн. Көбүнчө травмаларды чечүү үчүн колдонулат.
Өзүн-өзү гипноз (аутогендик тренинг): Адам өз алдынча гипноздук абалга кирет. Стрести басаңдатуу, өзүн-өзү башкаруу үчүн пайдалуу.
Эл аралык гипноз: Көпчүлүк адамдарды бир эле учурда гипнозго жаткыруу. Массалык сеанстарда колдонулат.

Илимий изилдөөлөр

Илимий дүйнөдө гипноздун натыйжалуулугу жана механизмдери жөнүндө талаштар аягына чыккан эмес. Бирок, нейроилим изилдөөлөрү гипноз учурунда мээнин иштөөсүндө өзгөрүүлөр болорун көрсөттү. Айрыкча, алдыңкы цингулят корасы (anterior cingulate cortex) жана префронтал кора сыяктуу аймактардын активдүүлүгү өзгөрөт. Гипноз көптөгөн изилдөөлөрдө ооруну басаңдатууда (аналгезия), тревожностьты азайтууда, психосоматикалык ооруларды дарылоодо натыйжалуу экендиги далилденген. Кыргызстанда гипноз боюнча ири илимий мекемелер жок, бирок Кыргыз Мамлекеттик Медицина Академиясынын (КММА) психиатрия жана наркология кафедраларында, ошондой эле Кыргыз Улуттук Университетинин (КУУ) психология бөлүмүндө гипноз жана транс абалдары психологиялык кубулуштар катары талкууланат.

Колдонмолору

Гипноз Кыргызстанда жана дүйнө жүзү боюнча төмөнкү тармактарда колдонулат:

Медицина жана психотерапия: Оору сезүүнү басаңдатуу (өзгөчө өнөкөт ооруларда), тревожность жана фобияларды дарылоо, уйку бузулуулары, стресс менен күрөшүү, тамеки тартуу, ашыкча тамактануу сыяктуу көндүмдөрдү жоготуу.
Спорт психологиясы: Спортчулардын психологиялык даярдыгын жогорулатуу, машыгуулардын натыйжалуулугун арттыруу, мелдешке чыдамкайлыкты күчөтүү.
Педагогика: Окутуу процессинде диккатты жана эс тутумду жакшыртуу.
Кылмыш иштерин тергөө: Кээде тергөө иштеринде күбөлөрдүн эсин жандыруу үчүн «гипноз менен суроо-талон жүргүзүү» колдонулат, бирок бул ыкма талаштуу жана көп өлкөлөрдө чектөөлөргө ээ.
Көркөм өнөр: Сахналык гипноз көрүүчүлөрдү кызыктыруу үчүн эстрадалык шоуларда кеңири колдонулат.

Кыргызстандагы укуктук статусу

Кыргызстандын мыйзамдары гипнозду атайын бөлүп көрсөтпөйт. Бирок, анын колдонулушу медициналык, психологиялык же көркөм максаттарга жараша ар кандай ченемдерге баш ийет.

Медициналык практика катары гипнозду колдонуу үчүн адис медициналык билимге ээ болушу зарыл. Дарылоо иш-аракеттери «Ден-соолукту сактоо жөнүндө» мыйзам менен жөнгө салынат. Гипнотерапия менен алектенүүчү дарыгер же психотерапевт Кыргызстандын саламаттык сактоо органдарынан берилген лицензияга ээ болушу керек.
Психологиялык консультация берүүчү психологдордун иши да регламенттелет. Гипнозду психологиялык ыкма катары колдонуу адистик этиканын ченемдерине ылайык болушу зарыл.
Сахналык гипноз көбүнчө көркөм кызмат көрсөтүү катары каралат. Бирок, бул жерде катышуучулардын ден-соолугуна зыян келтирбөө, алардын эркин макулдугун алуу маанилүү. Кээ бир учурларда, эгерде сахналык гипноз адамдарга психологиялык зыян келтирсе, кылмыш-жаза жоопкерчилиги келип чыгуусу мүмкүн.

Жалпысынан, Кыргызстанда гипнозду дарылоо максатында колдонуу медициналык билим талап кылынат жана лицензиялоого жатат. Расмий эмес практикалар көз карандысыздыкка ээ, бирок алардын иши мыйзамдын жалпы ченемдери менен (м.: адам укуктарын бузуудан) текшерилет.

Маданий көз караштар

Кыргыз коомунда гипнозго карата мамиле ар түрдүү. Кадыресе мурунтан келе жаткан элдик дарылоо ыкмаларына (бакшылык) болгон ишеним гипнозго окшош кубулуштарды кабыл алууну жеңилдетет. Көптөгөн адамдар гипнозду медицинанын бир тармагы катары кабыл алышат, айрыкча ишенимдүү дарыгерлер колдонгондо. Бирок, ошол эле учурда, гипнозго болгон ишенимсиздик, аны «сезим таштоо», «жөөлөтүү» деп эсептегендер да бар. Диний көз караштар, айрыкча консервативдүү позициялар, гипнозду адам эркиндигине кийлигишүү же «сезимсиз абалга» түшүрүү катары сындашат. Сахналык гипноз көбүнчө көңүл ачуу катары каралып, бирок ага катышуунун коркунучтары жөнүндө коомчулук аз билет. Массалык маалымат каражаттарында гипноз жөнүндөгү маалыматтар сейрек, көбүнчө чет өлкөлүк тажрыйбалар же кинодогу стереотиптер аркылуу берилет.

Кыргызстандагы белгилүү практиктер

Кыргызстанда гипноз аймагында иштеген кесипкөйлөрдүн саны аз, бирок алар бар.

Доктор Арстанбек Алымкулов — психиатр-нарколог, гипнотерапияны алкоголизмди жана наркоманияны дарылоодо кеңири колдонгон. Ал Кыргызстанда гипнозду клиникалык практикага киргизүүгө чоң салым кошкон.
Психотерапевт Гүлнара Исаева — клиникалык психолог, Эриксондук гипноз боюнча адис. Бишкектеги психологиялык борборлордун биринде иштейт, тревожность жана травмалар менен иштейт.
Нурлан Ташмамбетов — медициналык психолог, өзүн-өзү гипноз (аутогендик тренинг) боюнча семинарларды өткөрөт. Стресс менен күрөшүү ыкмаларын үйрөтөт.
Сахналык гипнотизер Эркин Жолдошев — Кыргызстанда сахналык гипноз шоу-программаларын алгачкылардан болуп өткөргөн. Анын иш-чаралары эл аралык стандарттарга ылайык өткөрүлөт.

Ошондой эле, Кыргызстандын ар кайсы жерлеринде элдик дарылоочулар (табыптар) өздөрүнүн ыкмаларында гипноз элементтерин колдонушат, бирок алар расмий түрдө гипнотизерлер катары таанылбайт.

Ошондой эле караңыз

@@ Riga 1: / Riga 1: @@
-'''Гипноз''' (борынгы грек теленнән ὕπνος — «йокы») — үзенә тартылган халәт, анда кешенең игътибары һәм тәнкыйть сәләте кимегән була, ә эшкәртү сәләте һәм эчке тәэсир ителешлелеге югары дәрәҗәдә саклана. Гипноз ярдәмендә субъектның организм функцияләре, хисләре, хәтер һәм кабул итү үзгәртелә ала. Бу халәтнең төп үзенчәлеге — гипнотизер белән гипнозланган кеше (субъект) арасында югары дәрәҗәдәге раппорт (эмоциональ бәйләнеш) урнашу.
+'''Гипноз''' (байыркы грек тилинен ὑπνος — «уктоо») — адамдын акыл-эсинин өзгөчө абалы, анда сырткы дүйнөдөн көз карандысыздык жана ички түшүнүктөргө, сунуштарга жогорку жөндөмдүүлүк мүнөздүү. Бул абал табигый жол менен пайда болушу мүмкүн же гипнотизердин жардамы менен жандыктандырылышы ыктымал. Гипноз медицинада, психотерапияда, ошондой эле илимий изилдөөлөрдө колдонулат.
-Гипноз күп гасырлар дәвамында мистик практика, соңрак — медицина һәм психология өлкәсендәге фәнни-практик ысул буларак үсеш кичергән. Россия Федерациясендә һәм Татарстанда ул медицина, психотерапия һәм шәхси үсеш өлкәсендә киң кулланыла, әмма аның кулланылышы федераль законнар белән тәртипкә салынган.
+== Аныктама ==
-== Аныклама ==
+Гипноз — бул транс абалынын бир түрү, мында адамдын диккаты чоңураак концентрияланат жана сунушка жөндөмдүүлүгү күчөйт. Гипноз учурунда субъекттин сын көз карашы төмөндөп, гипнотизердин сөздөрүнө, сунуштарына ачык болот. Бул уйкуга окшош эмес, тескерисинче, гипноздо адам көбүнчө сергек болот жана гипноз аяктагандан кийин болгон окуяларды эстей алат. Гипноздун негизги үч баскычы бар: '''индукция''' (транска киргизүү), '''гипнотикалык тереңдик''' (транстын өзү) жана '''чыгаруу''' (кадимки абалга кайтуу).
-Гипноз — бу кешенең үзенә тартылган халәте, ул махсус техникалар (сүзләр, кабатлау, игътибарны үзәкләштерү) ярдәмендә барлыкка китерелә. Бу халәттә субъектның гомуми тыңлавы һәм гипнотизергә ышаныч арта, ә тышкы раздражительларга реакция кими. Гипнозның физиологик нигезе — мидәге кабыктан-асты структураларының активлыгы үзгәрүе, бу үз чиратында вегетатив нерв системасы функцияләренә тәэсир итә.
+== Тарыхы ==
-Гипнозны '''йокы халәте''' белән бутамаска кирәк. Гипнозланган кеше йокыда түгел, әмма уяу торышта да түгел. Бу — үзенә генә хас булган үзгәреп торучы сана киметелеше халәте. Классик әдәбиятта гипноз өч төп стадиягә бүленә: '''летаргик''' (йомшак мыскыллану), '''каталептик''' (кабул итүчәнлек һәм эшкәртү сәләте арту) һәм '''сомнамбулизм''' (иң тирән дәрәҗә, анда тәҗрибәләр һәм хәтер үзгәрешләре мөмкин).
+Дүйнөлүк тарыхта гипнозго окшош практикалар байыркы замандан бери белгилүү. Мисир, Греция, Индия жана башка цивилизацияларда уктоо сыяктуу абалдарды дарылоо үчүн колдонушкан. Гипноздун заманбап тарыхы 18-кылымда Франц Месмердин «животный магнетизм» теориясы менен башталган. Кийинчерээк, 19-кылымда Жеймс Брейд аталгыны «гипноз» деп атап, аны илимий изилдөөнүн предмети кылган. Зигмунд Фрейд да баштапкы жылдары гипнозду психоанализде колдонуп, кийинчерээк аны таштап койгон.
-== Тарих ==
+Кыргызстандагы тарыхы жагынан, гипноз жана транс сыяктуу абалдар салттуу эмчилик (табыпчылык), баатырдык жомоктордогу эпизоддор жана байкедештердин ырчылык өнөрү менен байланыштуу болгон. Элдик дарылоочулар (бакшы, табып) ырдоо, добуш чыгаруу, ритуалдык аракеттер аркылуу пациентти өзгөчө психологиялык абалга жеткирип, анын ден соолугуна таасир этүүгө аракет кылышкан. Кеңеш доорунда гипноз СССРде расмий түрдө медицинанын бир тармагы катары таанылып, клиникалык жана илимий изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Кыргыз ССРинин медициналык мекемелеринде да гипноздун элементи катары гипнотерапия колдонулган.
-Гипноз кебек күренешләр борынгы заманнардан бирле мәгълүм. Мисыр, Һиндстан, Греция руханилары аны «изге йокы», «храм йокысы» рәвешендә дәвалау максатларында кулланганнар. Фәнни гипноз тарихы XVIII гасырның ахырында, алман табибы Франц Месмерның «'''животный магнетизм'''» (месмеризм) теориясен тәкъдим иткәннән соң башлана. Ләкин гипнозны фәнни нигезгә куйган кеше булып француз неврологы '''Жан Мартен Шарко''' санала, ул гипнозны истерия авыруын дәвалау ысулы итеп кулланган.
+== Түрлөрү ==
-Россия империясендә гипнозка зур өлеш керткән галим — '''Владимир Михайлович Бехтерев''' була. Ул Казан университетында эшләгән вакытта (1885-1893) гипноз һәм гипнотерапия буенча киң тикшеренүләр алып барган. Бехтерев гипнозны нерв авыруларын дәвалауда актив кулланган һәм аның турында беренче рус телендәге фәнни хезмәтләрнең авторы булган. Казанда аның эшләгән психоневрологик клиникасы нигезендә хәзерге вакытта '''Бехтерев исемендәге Республика клиник психиатрия диспансеры''' эшли.
+Гипнозду бир нече негизги түрлөргө бөлүүгө болот:
+* '''Классикалык (директивдүү) гипноз''': Гипнотизер түздөн-түз, буйрук берүүчү сунуштарды берет. Медицинада кеңири колдонулат.
+* '''Эриксондук гипноз''': Амеркалык психиатр Милтон Эриксон тарабынан иштелип чыккан. Бул жумшак, ишеним түзүүчү, аңгемелөөчү стильге негизделген. Гипнотизер долбоорду жана метафораларды кеңири колдонот.
+* '''Регрессиялык гипноз''': Бул ыкма менен адам өткөн окуяларга, балким, балалык чагына же [[Регрессиялык гипноз|өмүрдөн мурунку абалга]] кайтарылышы мүмкүн. Көбүнчө травмаларды чечүү үчүн колдонулат.
+* '''Өзүн-өзү гипноз (аутогендик тренинг)''': Адам өз алдынча гипноздук абалга кирет. Стрести басаңдатуу, өзүн-өзү башкаруу үчүн пайдалуу.
+* '''Эл аралык гипноз''': Көпчүлүк адамдарды бир эле учурда гипнозго жаткыруу. Массалык сеанстарда колдонулат.
-Совет чорында гипноз, бигрәк тә '''электросон''' һәм '''гипносуггестив терапия''' рәвешендә, рәсми медицинаның бер өлеше буларак танылган һәм күпсанлы клиникаларда кулланылган.
+== Илимий изилдөөлөр ==
-Татарстанда гипноз традицияләре, мәсәлән, '''багучылык''' (им-томчылык) кебек халык медицинасы практикалары белән дә бәйле. Риваятьләр буенча, борынгы багучылар сүз, караш һәм махсус ритуаллар ярдәмендә авыруларны дәвалаганнар, бу гипнотик тәэсир элементларын эченә алган.
+Илимий дүйнөдө гипноздун натыйжалуулугу жана механизмдери жөнүндө талаштар аягына чыккан эмес. Бирок, нейроилим изилдөөлөрү гипноз учурунда мээнин иштөөсүндө өзгөрүүлөр болорун көрсөттү. Айрыкча, алдыңкы цингулят корасы (anterior cingulate cortex) жана префронтал кора сыяктуу аймактардын активдүүлүгү өзгөрөт. Гипноз көптөгөн изилдөөлөрдө ооруну басаңдатууда (аналгезия), тревожностьты азайтууда, психосоматикалык ооруларды дарылоодо натыйжалуу экендиги далилденген. Кыргызстанда гипноз боюнча ири илимий мекемелер жок, бирок Кыргыз Мамлекеттик Медицина Академиясынын (КММА) психиатрия жана наркология кафедраларында, ошондой эле Кыргыз Улуттук Университетинин (КУУ) психология бөлүмүндө гипноз жана транс абалдары психологиялык кубулуштар катары талкууланат.
-== Төрләре ==
+== Колдонмолору ==
-Гипнозны куллану максатларына һәм ысулларына карап төрләргә бүләргә мөмкин.
+Гипноз Кыргызстанда жана дүйнө жүзү боюнча төмөнкү тармактарда колдонулат:
+* '''Медицина жана психотерапия''': Оору сезүүнү басаңдатуу (өзгөчө өнөкөт ооруларда), тревожность жана фобияларды дарылоо, уйку бузулуулары, стресс менен күрөшүү, тамеки тартуу, ашыкча тамактануу сыяктуу көндүмдөрдү жоготуу.
+* '''Спорт психологиясы''': Спортчулардын психологиялык даярдыгын жогорулатуу, машыгуулардын натыйжалуулугун арттыруу, мелдешке чыдамкайлыкты күчөтүү.
+* '''Педагогика''': Окутуу процессинде диккатты жана эс тутумду жакшыртуу.
+* '''Кылмыш иштерин тергөө''': Кээде тергөө иштеринде күбөлөрдүн эсин жандыруу үчүн «гипноз менен суроо-талон жүргүзүү» колдонулат, бирок бул ыкма талаштуу жана көп өлкөлөрдө чектөөлөргө ээ.
+* '''Көркөм өнөр''': Сахналык гипноз көрүүчүлөрдү кызыктыруу үчүн эстрадалык шоуларда кеңири колдонулат.
-* '''Классик (директив) гипноз''' — гипнотизерның ачык, әмер бирүче сүзләр куллануы белән характерлана. Кулланучыга билгеле бер тәэсирләр ясарга (тынычлану, авыртуны бетерергә һ.б.) куша.
+== Кыргызстандагы укуктук статусу ==
-* '''Эриксон гипнозы''' — американ психиатры Милтон Эриксон исемен йөртә. Бу ысул бик йомшак, әйберләштерүче, метафоралар һәм хикәяләр куллануга нигезләнгән. Россиядә һәм Татарстанда бу юнәлеш бик таралган.
-* '''Регрессив гипноз''' — субъектны үткәннәргә, шул исәптән балачакка кайтару өчен кулланыла. Кайвакыт [[Регрессив гипноз]] астында туганнан элекке тормышларга «кайту» тәҗрибәләре дә бара. Бу юнәлеш шәхси проблемаларның чыганагын табу өчен файдаланыла.
-* '''Фәнни-тикшеренү гипнозы''' — психология һәм нейрофизиология тикшеренүләрендә кешенең психик функцияләрен өйрәнү өчен кулланыла.
-* '''Сәхнә гипнозы''' — күргәзмә максатларында кулланыла. Россия Федерациясендә сәхнә гипнозының кайбер төрләре, мәсәлән, кешеләргә зарар китерә алуы сәбәпле, тыелган.
-== Фәнни тикшеренүләр ==
+Кыргызстандын мыйзамдары гипнозду атайын бөлүп көрсөтпөйт. Бирок, анын колдонулушу медициналык, психологиялык же көркөм максаттарга жараша ар кандай ченемдерге баш ийет.
+* '''Медициналык практика''' катары гипнозду колдонуу үчүн адис медициналык билимге ээ болушу зарыл. Дарылоо иш-аракеттери «Ден-соолукту сактоо жөнүндө» мыйзам менен жөнгө салынат. Гипнотерапия менен алектенүүчү дарыгер же психотерапевт Кыргызстандын саламаттык сактоо органдарынан берилген лицензияга ээ болушу керек.
+* '''Психологиялык консультация''' берүүчү психологдордун иши да регламенттелет. Гипнозду психологиялык ыкма катары колдонуу адистик этиканын ченемдерине ылайык болушу зарыл.
+* '''Сахналык гипноз''' көбүнчө көркөм кызмат көрсөтүү катары каралат. Бирок, бул жерде катышуучулардын ден-соолугуна зыян келтирбөө, алардын эркин макулдугун алуу маанилүү. Кээ бир учурларда, эгерде сахналык гипноз адамдарга психологиялык зыян келтирсе, кылмыш-жаза жоопкерчилиги келип чыгуусу мүмкүн.
+Жалпысынан, Кыргызстанда гипнозду дарылоо максатында колдонуу медициналык билим талап кылынат жана лицензиялоого жатат. Расмий эмес практикалар көз карандысыздыкка ээ, бирок алардын иши мыйзамдын жалпы ченемдери менен (м.: адам укуктарын бузуудан) текшерилет.
-Россия фәнендә гипнозка зур игътибар бирелә. Югарыда телгә алынган В.М. Бехтеревдән тыш, '''Иван Петрович Павлов''' һәм аның мәктәбе гипнозны югары нерв эшчәнлеге физиологиясе позициясеннән тикшергәннәр. Павлов аны «ярты йокы» дип атаган һәм кабыктан-асты структураларының катнашында барлыкка килүче чикләнгән уяулык очрагы дип санаган.
+== Маданий көз караштар ==
-Хәзерге вакытта Россия Фәннәр академиясенең '''Высшая нервная деятельность һәм нейрофизиология институты'''нда, шулай ук '''Мәскәү дәүләт университетының Психология факультетында''' гипнозның ми эшчәнлегенә тәэсире тикшерелә. Татарстанда да гипноз буенча эмпирик тикшеренүләр алып барыла. '''Казан (Идел буе) федераль университетының''' Психология һәм педагогика юнәлеше белгечләре гипнозны стрессны киметү һәм уку процессына тәэсир итү чарасы итеп тикшерәләр.
+Кыргыз коомунда гипнозго карата мамиле ар түрдүү. Кадыресе мурунтан келе жаткан элдик дарылоо ыкмаларына (бакшылык) болгон ишеним гипнозго окшош кубулуштарды кабыл алууну жеңилдетет. Көптөгөн адамдар гипнозду медицинанын бир тармагы катары кабыл алышат, айрыкча ишенимдүү дарыгерлер колдонгондо.
+Бирок, ошол эле учурда, гипнозго болгон ишенимсиздик, аны «сезим таштоо», «жөөлөтүү» деп эсептегендер да бар. Диний көз караштар, айрыкча консервативдүү позициялар, гипнозду адам эркиндигине кийлигишүү же «сезимсиз абалга» түшүрүү катары сындашат. Сахналык гипноз көбүнчө көңүл ачуу катары каралып, бирок ага катышуунун коркунучтары жөнүндө коомчулук аз билет.
+Массалык маалымат каражаттарында гипноз жөнүндөгү маалыматтар сейрек, көбүнчө чет өлкөлүк тажрыйбалар же кинодогу стереотиптер аркылуу берилет.
-Гипнозның эффективлыгы күп кенә клиник тикшеренүләрдә расланган, аерым алганда, авырту синдромын көйләүдә, тревожностьны киметүдә һәм психосоматика авыруларын дәвалауда.
+== Кыргызстандагы белгилүү практиктер ==
-== Кулланылыш өлкәләре ==
+Кыргызстанда гипноз аймагында иштеген кесипкөйлөрдүн саны аз, бирок алар бар.
+* '''Доктор Арстанбек Алымкулов''' — психиатр-нарколог, гипнотерапияны алкоголизмди жана наркоманияны дарылоодо кеңири колдонгон. Ал Кыргызстанда гипнозду клиникалык практикага киргизүүгө чоң салым кошкон.
+* '''Психотерапевт Гүлнара Исаева''' — клиникалык психолог, Эриксондук гипноз боюнча адис. Бишкектеги психологиялык борборлордун биринде иштейт, тревожность жана травмалар менен иштейт.
+* '''Нурлан Ташмамбетов''' — медициналык психолог, өзүн-өзү гипноз (аутогендик тренинг) боюнча семинарларды өткөрөт. Стресс менен күрөшүү ыкмаларын үйрөтөт.
+* '''Сахналык гипнотизер Эркин Жолдошев''' — Кыргызстанда сахналык гипноз шоу-программаларын алгачкылардан болуп өткөргөн. Анын иш-чаралары эл аралык стандарттарга ылайык өткөрүлөт.
-Гипноз Россия Федерациясендә түбәндәге өлкәләрдә кулланыла:
+Ошондой эле, Кыргызстандын ар кайсы жерлеринде элдик дарылоочулар (табыптар) өздөрүнүн ыкмаларында гипноз элементтерин колдонушат, бирок алар расмий түрдө гипнотизерлер катары таанылбайт.
-* '''Медицина''' ('''гипнотерапия'''): психосоматика какшаулары (бронхиаль астма, гипертония, ашказаны эләкәсе), авырту синдромы (мигрень, хроник авыртулар), неврозлар, фобияләр, тәмәке тарту, артык ашау кебек бәйләнешләрне бетерүдә.
+== Ошондой эле караңыз ==
-* '''Психотерапия''': депрессия, посттравматик стресс какшаулары, шәхси үсеш проблемалары, яшерен мөмкинлекләрне ачу өчен.
-* '''Спорт''': спортчыларның эмоциональ халәтен көйләү, нәтиҗәлелекне арттыру, ярыш алдыннан куркуны җиңү.
-* '''Педагогика''' ('''гипнопедия'''): мәгълүматны күбрәк һәм тизрәк үзләштерү өчен кулланыла, ләкин мәктәп системасында киң кулланылмый.
-* '''Эчке эшләр органнары эшчәнлегендә''': җинаятьчелекне тикшерүдә, шәһитләр хәтерен торгызу өчен файдаланыла ала (әмма бу ысул белән алынган күрсәтмәләр мәхкәмәдә дәлил итеп каралмый).
-== Россия Федерациясендә һәм Татарстанда хокукый статусы ==
+* [[Психология]]
+* [[Психотерапия]]
+* [[Регрессиялык гипноз]]
+* [[Медициналык психология]]
+* [[Транс]]
+* [[Бакшылык]]
+* [[Наркология]]
+* [[Стресс]]
-Россия Федерациясендә гипнозны куллану '''«Сәламәтлек саклау турында» Федераль закон''' белән тәртипкә салынган. Гипнотерапия буенча ярдәм күрсәтүче булып '''югары медицина белеме булган һәм психотерапия өлкәсендәге махсуслаштыруны алган табиб (психотерапевт)''' гына була ала. Психотерапевт дипломнан тыш, махсус рөхсәтнамә (аккредитация) алырга тиеш.
+[[Category:Hypnosis]]
+[[Category:Psychology]]
-Шулай итеп, психолог, коуч яки «гипнолог» дип аталучы шәхес, әгәр дә аның медицина белеме юк икән, гипноз ярдәмендә дәвалау белән шөгыльләнә алмый. Ләкин ул консультатив ярдәм күрсәтә ала, мәсәлән, эриксон гипнозы ысулларын кулланып.
-Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы да шул ук принципларга таяна. Республиканың төп медицина учреждениеләрендә (мәсәлән, Казан шәһәренең клиник хастаханәләрендә) гипнотерапия бүлекләре эшли. Гипноз ярдәмендә коммерция ярдәме күрсәтүчеләрнең эшчәнлеге Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгы контролендә тора.
-== Мәдәни карашлар ==
-Татарстан җәмгыятендә гипнозка карата караш ике төрле. Бер яктан, ул фәнни медицинаның бер өлеше буларак таныла һәм киң кулланыла. Икенче яктан, дини һәм консерватив карашлы төркемнәр аны, бигрәк тә [[Регрессив гипноз]] кебек практикаларны, шик астына алалар, чөнки алар ислам тәгълиматына яки традицион кыйммәтләргә каршы килә ала дип саныйлар.
-Татар мәдәниятендә сүзгә, им-томга зур ышаныч булу гипнозка карата ышанычлы мөнәсәбәткә ярдәм итә. Шулай ук татар телендәге гипнотик тәэсир аеруча нәтиҗәле була ала, чөнки ул туган телдәге ассоциацияләргә һәм эмоциональ төшенчәләргә турыдан-туры бәйләнә.
-ММЧ гипнозны еш кына сихерчелек яки гаепләнүче практикалар белән бәйли, әмма соңгы вакытта фәнни-популяр тапшырулар һәм мәкаләләр аның дәвалау мөмкинлекләре турында хакыйкый мәгълүмат таратуга ярдәм итә.
-== Россия һәм Татарстанның күренекле практиклаучылары ==
-* '''Владимир Михайлович Бехтерев''' (1857-1927) — Россия неврологиясе һәм гипноз өлкәсендә нигез салучы, Казан университетында эшләгән.
-* '''Михаил Петрович Кутанин''' (1897-1978) — Казан медицина институты профессоры, гипнозны хирургиядә авыртуны бетерергә куллану буенча хезмәтләр авторы.
-* '''Наил Якуб улы Нуруллин''' — Татарстанның хөрмәтле табибы, психотерапевт, Казан шәһәренең 7 нче санлы поликлиникасы гипноз бүлеге мөдире булып эшләгән, гипнотерапия буенча уку әсбаплары авторы.
-* '''Радик Ринат улы Галиев''' — Казан психотерапевты, эриксон гипнозы буенча остаз, республикада бу юнәлеш буенча семинарлар оештыручы.
-* '''Айрат Мансур улы Хәйруллин''' — практик психолог-гипнолог, Татарстанда стресс менеджменты һәм бизнес-коучинг өлкәсендә гипнотехникаларны актив пропагандалаучы.
-Хәзерге вакытта Татарстанның күпсанлы медицина үзәкләрендә һәм шәхси практикада гипноз белән шөгыльләнүче дипломатлы психотерапевтлар эшли.
-== Шула