Jippinagol: differenze tra le versioni

Versione attuale delle 10:04, 1 apr 2026

Jippinagol (e ɗemngal Farayse: hypnose; e ɗemngal Englis: hypnosis) ko fannu goɗɗu e heɓtagol hakkilantaaji e nder jippitorde, ɗo jippinoowo oo jippinooɗo ɗon hokkata eɓɓoore ndeenka e ɗemngal, fijirde, maa miijirde, ngam uumitde yiyande maa seŋorde hakkilantaaji e nder jippinooɗo oo. E nder leydi Kamerun, jippinagol ɗon heɓa anndal ɓeydaaki, haa nder kuuje ɗeŋɗe e kuuje jaŋde, ammaa ɗum ɗon huuwa tan ko fannu ɗe njalti ko ɓural maa siyasa.

Anndal (Definition)

Jippinagol ko yiyande hakkilantaaji, ɗo ɗiɗo ɗiɗanɓe ɗiɗo ɗon huuwa, ɗo jippinooɗo oo ɗon jogii eɓɓoore ndeenka ngam huutoraade fijirde maa ɗemngal ngam seŋtude miijirde, hakkilantaaji, maa jinndi. Ɗum woodani tan ko yiyande ɗo a waawi ɗo'aade e mum, ɗo a waawi huutoraade ngam mbayla maa ngam wallitde ko aɗa waɗi. Jippinagol ina waɗi ko e nder "ɓural", ammaa ɗum woodani ko e nder yiyande hakkilantaaji ɗo a waawi huutoraade ngam kooreeji jaɓɓaɗi. Ina haani e Jippinagol Ruttugol (regression hypnosis), ɗo ɗiɗanɓe ɗiɗo ɗon ƴeewtora yiyande ɓennungo ngam anndude ko waɗi ɓennungo.

Taariika (History)

Taariika Aduna (Global History)

Ko ɓural ɗiɗo ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi

@@ Riga 1: / Riga 1: @@
-== Jippinagol ==
+'''Jippinagol''' (e ɗemngal Farayse: ''hypnose''; e ɗemngal Englis: ''hypnosis'') ko fannu goɗɗu e heɓtagol hakkilantaaji e nder jippitorde, ɗo jippinoowo oo jippinooɗo ɗon hokkata eɓɓoore ndeenka e ɗemngal, fijirde, maa miijirde, ngam uumitde yiyande maa seŋorde hakkilantaaji e nder jippinooɗo oo. E nder leydi Kamerun, jippinagol ɗon heɓa anndal ɓeydaaki, haa nder kuuje ɗeŋɗe e kuuje jaŋde, ammaa ɗum ɗon huuwa tan ko fannu ɗe njalti ko ɓural maa siyasa.
-'''Jippinagol''' ko ñaawoore ndeenkaaku e heɓtinde yiyre ɗo ngoodu-mangu e hoore-mo e ɗemngal ngun waawi huutoraade e firo, e jaŋtinde, e darnde e muuyde. Ɗum woni ko'e nder '''[[Jippinagol Caggalungal]]''' (regression hypnosis) ɗo nodditorɓe njiyta ɓe to caggal ɗo ɓe njogii e ndeenkaaku maa ɓe njogii ko adii ɓe acca. Jippinagol ina woodi taariika ɓurnde mawnude e aduna oo fof, ammaa ko nder Afrik Hirnaange, ɗum woodi heen mbaydi e anndal giteeɗe e ɓesngu mum.
+== Anndal (Definition) ==
+'''Jippinagol''' ko yiyande hakkilantaaji, ɗo ɗiɗo ɗiɗanɓe ɗiɗo ɗon huuwa, ɗo jippinooɗo oo ɗon jogii eɓɓoore ndeenka ngam huutoraade fijirde maa ɗemngal ngam seŋtude miijirde, hakkilantaaji, maa jinndi. Ɗum woodani tan ko yiyande ɗo a waawi ɗo'aade e mum, ɗo a waawi huutoraade ngam mbayla maa ngam wallitde ko aɗa waɗi. Jippinagol ina waɗi ko e nder "ɓural", ammaa ɗum woodani ko e nder yiyande hakkilantaaji ɗo a waawi huutoraade ngam kooreeji jaɓɓaɗi. Ina haani e [[Jippinagol Ruttugol]] (regression hypnosis), ɗo ɗiɗanɓe ɗiɗo ɗon ƴeewtora yiyande ɓennungo ngam anndude ko waɗi ɓennungo.
-== Taariika ==
+== Taariika (History) ==
+=== Taariika Aduna (Global History) ===
-=== Taariika Adunawo ===
+Ko ɓural ɗiɗo ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi ɗiɗi
-Ko'e nder taariika aduna, jippinagol ina jogii seɗɗa nder diina e tiim. To Misra, ɓeen "Temple Sleep" ɓe njiytaani ɓe ngam jaŋtinde. To Hindu, ɓe noddi ɗum "yoga nidra". Ko ɓurɗo anndude, to ɓere 18th century, Franz Mesmer, mo o wi'i ɗum "animal magnetism", o fuɗɗii yiide mum. Sigmund Freud kanko o huutori jippinagol ngam anndude ngoodu-mangu ɓurndu ɗoon ɓaawo o dartii ɗum. Ɗuuɗal 20th century, Milton H. Erickson ɗon hokki haalaaji keso jippinagol ngam jaŋtinde.
-=== Taariika To Afrik Hirnaange ===
-To Afrik Hirnaange, ko'e mum jippinagol ina heɓii e anndal diina e giteeɗe. Ko'e nder Fulɓe, ɓeen ''Silatigui'' (ardiiɓe diina) e ''Moodibbo'' (caggalɓe) ɓe njogii ko'e mum ngam ɓe njahdi ɓeen ''Dillere'' (jinn) maa ngam ɓe yi'a sukaaɓe. Ɓeen ''Bori'' to Niijer, e ɓeen ''Gelede'' to Benen, ina woodi ko'e ɗiɗo jippinagol nder daɗndugol e muuygol. Ɗee daɗɗe ɗi ɗon hokka nderde mangu ɗo waawi waɗde ko ɓurɗo doole mum. To Senegaal, ɓeen ''Lebou'' ɓe njogii ''Ndeup'', daɗndugol ngam yi'ugo sukaaɓe, ɗum woodi ko'e jippinagol ɗiɗo. Haala, daaɗe e wi'ugo, ko ɓuri hokkude yiyre nder nderde sukaaɓe on.
-== Fannuuji ==
-Jippinagol woodi fannuuji ɗuuɗɗi:
-* '''Jippinagol Traditional''': Ɗum ko jippinagol ɗo ardiiɓe ɗiɗaaɓe (psychotherapists) ɓe waawaa huutoraade ngam jaŋtinde sukaaji piiɗe, hannde ''phobias'', e muuygol hawruɓe.
-* '''Jippinagol Ericksonian''': Ɗum ko jippinagol ɗo ɓuri huutoreede haalaaji keso, metaforaji, e haalaaji ɓataku ngam jaŋtinde ngoodu-mangu sukaaɓe on.
-* '''Jippinagol Ngam Darnde''' (Hypnotherapy): Ɗum ko huutoreede jippinagol ngam jaŋtinde sukaaji nder nguurndam mangu. Ina waawi wallude e muuygol sigareet, darnde ɓernde, e jaŋtinde ko ɓuri ɗoon ɓaawo haɗaaji.
-* '''[[Jippinagol Caggalungal]]''' (Regression Hypnosis): Ɗum ko fannu jippinagol ɗo nodditorɓe njiyta ɓe to caggal ɗo ɓe njogii e ndeenkaaku maa ɓe njogii ko adii ɓe acca. Ɗum huutoreeta ngam anndude sababuuji ɓerɗe ɗi ɓuri ɗoon ɓaawo.
-* '''Jippinagol Ngam Yiide''' (Stage Hypnosis): Ɗum ko jippinagol ɗo yiidotooɓe ɓe njaɓa ngam yiide to ɓurale. Ɗum woodaani ngam jaŋtinde sukaaji.
-* '''Jippinagol Afriknaange''' (Traditional/Trance Practices): Ɗee ko daɗɗe ɗi ɓuri heɓude e diinaaji giteeɗe, ɓeen ''Vodun'', ''Bori'', e ''Candomblé''. Ɗum ina huutora daaɗe, ɗemle, e kooteji ngam soklude nderde mangu ngam yi'ugo, jaŋtinde, maa seŋtinde.
-== Yiide Sayinsaaji ==
-Sayinsaaji ɗon holla ko jippinagol ina waawi waɗde ko ɓurɗo doole nder nderde mangu. Yiide MRI ɓe holli ko nder nde jippinagol, ɓernde ɗo anndinaako ngam haala (anterior cingulate cortex) ɗon waɗa ko ɓurɗo. Ɗum hollata ko jippinagol ina waawi waylude haalaaji ɓerɗe e muuyde ko ɓuri ɗoon ɓaawo. To duuniyaaru, yiide ɓe holli ko jippinagol ina wallude nder jaŋtinde sukaaji piiɗe, hannde ɓerɗe nder hoore (migraines), ɓerɗe ɗiɗi (IBS), e muuygol hawruɓe. Ammaa, sayinsaaji ɗon wi'a, ko ɓurɗe ɓesngu ɗum ɗon arda nder ɓamtaare nodditoro e ardiiɓe ɗiɗaaɓe ɓeen ɓe anndi.
-To Afrik Hirnaange, yiide sayinsaaji ɗee ɗon fuɗɗii, ammaa ɗuuɗɗe jaŋde ɗon waɗa yiide. Jaŋde ''University of Ibadan'' to Naajeeriya, e ''University of Ghana'', ɗon waɗa yiide ɗee ngam ɓe ndaara ko'e jippinagol nder jaŋtinde sukaaji mangu ɗi ɓuri heɓude nder diiwaanji ɗee, hannde sukaaɓe ''anxiety'' e ''PTSD'' ɗi ɓuri ɗoon ɗuuɗɗe haɗaaji.
-== Huutoreeji ==
-Jippinagol ina woodi huutoreeji ɗuuɗɗi to Afrik Hirnaange:
-* '''Nguurndam Mangu''' (Mental Health): Jaŋtinde sukaaji piiɗe, ''depression'', ''anxiety'', e ko ɓuri ɗoon ɓaawo haɗaaji (PTSD). Ko ɓuri heɓude nder saareeji jaŋtinde ɗiɗaaɓe to Dakar, Abuja, e Accra.
-* '''Nguurndam Ɓernde''' (Pain Management): Huutoreede nder ɓernde nder sukaaji ɓurɗe, hannde cancer, walla nder ɓernde ɗiɗi.
-* '''Muuygol Hawruɓe''': Wallude nodditorɓe ɓe njaɓa muuyde sigareet, ɓamɗam, maa ɓamɗe goɗɗe.
-* '''Yiide e Jaŋde''': Wallude ɓeen jaŋotooɓe ngam ɓe mbaawa joŋtinde, reende, e anndude.
-* '''Darnde''': Huutoreede nder darnde ɓernde, walla ngam yi'aade ɓerɗe nder hoore.
-* '''Huutoreeji Diinaaji e Giteeɗe''': Ɗee ko ɓuri heɓude. Ɗee daɗɗe ɗi ɗon huutora jippinagol ngam yi'ugo sukaaɓe, seŋtinde, walla ngam ɓe njahdi ɓeen ''Dillere'' (jinn). Ko'e ɗee ɗon ɓeyda nder diinaaji ɓurɗe hannde Islam e diinaaji giteeɗe.
-== Nokkuure Laawol To Afrik Hirnaange ==
-Nokkuure laawol jippinagol ɗon wayla haa diiwaan. To ɗuuɗɗe leyɗeele, hannde Naajeeriya, Ganaa, Senegaal, e Kot Diivuwar, jippinagol ngam jaŋtinde (hypnotherapy) ina jogii laawol, ammaa ɗum ina naamnaa nder ɓamtaare ardiiɓe ɗiɗaaɓe ɓeen ɓe jogii jaŋde. Ɗum waawi wonde ardiiɓe ɗiɗaaɓe, doktoorji, maa ɓeen ɓe jogii jaŋde ɓooyɗe ɗiɗaaɓe ɓe waawi huutoraade ɗum.
-To ɗee leyɗeele, jippinagol ngam yiide (stage hypnosis) ina jogii laawol, ammaa ina naamnaa huutoreede ɗum ngam yiide tan. Jippinagol giteeɗe (traditional trance) ɗon ɗon nder ɓesngu diina, ɗum laato laawol ɗum ɗon ɓeyda haa nokkuure ɗo ɗum ɗon waɗa.
-Ammaa, ɗuuɗɗe leyɗeele ɗee alaa laawol feere feere ngam jippinagol, tawii ɗum hokki no ɓurɗe huutoreede ɗum ngam firo. Ko ɓuri moƴƴude ngam ɓe ndaara ardiiɓe ɓeen ɓe anndi e ɓe jogii jaŋde.
-== Ɓesngu Gite ==
-Ɓesngu gite ɗon wayla nder Afrik Hirnaange. To ɓurɗe nokkuuje, jippinagol ɗon ɓeydaade ɗum ko haala sayinsaaji, ɗum waawi waɗde ko ɓurɗo doole ngam jaŋtinde sukaaji. To jaŋde ɓurɗe, ɗum ɗon ɓeyda ɗum ko darnde ɓooyɗe.
-Ammaa, to ɓurɗe nokkuuje, ɓesngu gite ɗon ɓeyda nder diina. To ɓurɗe ɓeen Fulɓe ɓeen ɓe jogii diina Islam, ɗuuɗɗe ɓe ndaara ɗum ko haala ''Sihr'' (firo) maa ko ɗum ɓooyɗani diina. Ɓeen Moodibbo ɓurɗe ɓe ndaara ɗum ngam ɓe njahdi ɓeen ''Dillere''. To diinaaji giteeɗe, ɗum ɗon ɓeyda ɗum ko haala ɓeen maɓɓe, ɗum ko daɗndugol ɓurɗe.
-Haala, ɗuuɗugol jaŋde e anndal ɗon wallude ngam waylude ɓesngu ɗee e hollinde ko'e mum jippinagol sayinsaaji.
-== Ardiiɓe Anndaaɓe ɓeen ɓe Jogii Afrik Hirnaange ==
-* '''Dr. Fatou Diop''' (Senegaal): Ardiiɓe ɗiɗaaɓe ɗo o huutori jippinagol ngam jaŋtinde sukaaji PTSD e ɓeen ɓe njogii nder ɗuuɗɗe haɗaaji. O waɗi nder ''Dakar Institute of Psychotherapy''.
-* '''Prof. Kwame Ansah''' (Ganaa): Golliiɗo jaŋde to ''University of Ghana'', o waɗi yiide ɓurɗe ɗee ɗe ɗon ndaara jippinagol e anndal Afriknaange ngam jaŋtinde sukaaji mangu.
-* '''Malam Issa Harouna''' (Niijer): Moodibbo e Silatigui ɓurɗo anndude ɗo o huutori daɗɗe Fulɓe ngam yi'ugo sukaaɓe e jaŋtinde ko ɓuri ɗoon ɓaawo haɗaaji. O anndini ɗum ''Likkol'' nder Fulfulde.
-* '''Dr. Chika Nwosu''' (Naajeeriya): Ardiiɓe ɗiɗaaɓe to Lagos, ɗo o jogii ''West African Hypnosis Institute'', ɗo o ɗon jaŋginɗa ardiiɓe ɗiɗaaɓe ɓurɗe ngam huutoreede jippinagol.
-* '''Sœur Marie-Thérèse''' (Kot Diivuwar): Doktoor nder jaŋde ''Abidjan'', o huutori jippinagol ngam wallude ɓeen ɓe njogii nder ɓernde cancer.
-== Ndaaro Ndaaraji ==
-* [[Jippinagol Caggalungal]]
-* [[Nguurndam Mangu]]
-* [[Ardiiɓe Ɓiɗɗo]]
-* [[Daɗndugol Afriknaange]]
-* [[Sayinsaaji Ɓiɗɗo]]
-[[Category:Jippinagol]]
-[[Category:Sayinsaaji Ɓiɗɗo]]